خبرگزاری حوزه | جبار آذین، کارشناس سینما و تلویزیون، در گفتوگو با ایکنا با اشاره به حجم قابل توجه تولیدات هنری با محوریت امام رضا (ع) در سالهای اخیر اظهار کرد: برای ارزیابی این آثار باید از دو منظر متفاوت به آنها نگاه کرد؛ یکی منظر هنری و کیفی و دیگری منظر معنایی و محتوایی. بدون تردید یکی از والاترین و در عین حال حساسترین موضوعاتی که در آثار هنری گاه با دشواری بسیار به تصویر درمیآید، مسائل مرتبط با شخصیتهای مقدس و والای دینی و مذهبی است. گرچه علاقهمندیها و باورهای اعتقادی جمع قابل توجهی از هنرمندان مشوق اصلی آنها برای تولید آثاری بر مبنای زندگی، مبارزات و مجاهدات رهبران دینی اسلام به شمار میرود، اما دلایل متعددی از جمله عظمت شخصیت، حساسیتهای موجود و محدودیتهایی که در ارائه کامل داستان زندگی با توجه به ویژگیهای الهی و انسانی ائمه (ع) وجود دارد، سبب میشود بخشهایی از زندگی این بزرگان نتواند در قالب تصویر به مخاطب ارائه شود.
وی افزود: برخی از ویژگیهای زندگی خانوادگی و زناشویی یا خصلتهای الهی این بزرگان قابلیت تصویر شدن در قاب دوربین را ندارد. با وجود تمام این مسائلی که سر راه هنرمندان قرار میگیرد و مانع از آن میشود که آنها به طور کامل به شخصیتهای بزرگ دینی و حتی برخی گوشههای تاریک تاریخ جهان اسلام بپردازند، اما به همت نهادها، سازمانها و هنرمندان متعهد، آثاری با رعایت همان خطوط ممیزی اجتماعی و دینی تولید شده است. این آثار میتوانند نگاه مردم ایران و جهان اسلام را همسو کنند با مولفههای شخصیتی، خانوادگی، اجتماعی و مبارزاتی شخصیتهای بزرگ دینی.
آذین با تاکید بر اینکه یکی از مهمترین شخصیتهای شناختهشده جهان اسلام و بشریت امام رضا (ع) است بیان کرد: درباره این شخصیت تاکنون چندین فیلم و سریال در ایران تولید شده است. همچنین در کشورهای دیگر نیز به حاشیههایی از زندگی این امام همام در دوره خلفای عباسی پرداخته شده، اما در جامعه ما هنرمندان با بهرهگیری از مشاوران مذهبی توانستهاند از لحاظ مضمونی، روایی و حتی زیباییشناختی نزدیکی باورمندانهای با واقعیت و حقایق زندگی امام رضا (ع) به تصویر بکشند. خود این تلاش، با توجه به محدودیتها و حساسیتهای موجود برای تصویرسازی از این بزرگان، نشانگر پایبندی و علاقه مردم، به ویژه شیعیان، به شخصیتهای بزرگ دینی و اهل بیت (ع) است.
این کارشناس رسانه ادامه داد: با همه امتیازهای هنری و محدودیتهای موجود، نباید تصور کرد آنچه تاکنون ارائه شده، تصویری کامل و صددرصد مطلوب از امام رضا (ع) است. چرا که خود این بزرگواران و به ویژه شخصیتی مانند امام رضا (ع) از هنرمندان بزرگ تاریخ بشریت محسوب میشوند. هیچ هنرمندی به اندازه ائمه (ع) به عرصه هنر خدایی که خالق اصلی آن خداوند یکتا است نزدیک نشده است. یعنی وجود این انسانهای شریف الهی خود هنر است و آنچه آنها در زندگی آفریدند، به عنوان انسانهای کامل، هنری تام و تمام به شمار میرود.
آذین تصریح کرد: هر قدر هنرمندان توانا در جهان یافت شوند و تمام امکانات و تواناییهای خود را به کار بگیرند، باز هم نمیتوانند گوشهای از عظمت امام رضا (ع) را به درستی به تصویر بکشند. با این همه تلاشها و همت آنها برای آشنا کردن مردم با شخصیتهای بزرگ دینی، به ویژه امام رضا (ع)، قابل تامل و تحسین است. همین میزان از تولیدات، با وجود همه کاستیها، گواهی بر جایگاه والای این امام همام در فرهنگ و هنر ایران دارد.
وی در ادامه با اشاره به چالش تصویرگری شخصیتهای معصوم بیان کرد: یکی از مهمترین معماهایی که هنرمندان در تولید آثار مرتبط با امام رضا (ع) با آن روبهرو هستند، نسبت میان بعد انسانی و بعد الهی ایشان است. اگر هنرمند بر جنبههای زمینی زندگی امام بیش از حد تاکید کند، ممکن است از قداست مقام ایشان کاسته شود و اگر فقط به جنبههای فرازمینی بپردازد، اثر از باورپذیری و همذات پنداری تهی میشود. این خط باریک، همان جایی است که آثار موفق و ناموفق از هم جدا میشوند.
این منتقد سینما و تلویزیون درباره سفر تاریخی امام رضا (ع) از مدینه به مرو و مناظرات علمی ایشان با دانشمندان ادیان مختلف گفت: این واقعه ظرفیت دراماتیک بالایی برای تولید آثار جذاب دارد اما در عین حال بسیار حساس است؛ زیرا هرگونه سادهسازی یا تغییر میتواند مورد نقد جدی قرار گیرد. به همین دلیل بسیاری از تولیدات ترجیح میدهند بر فضای معنوی حرم و کرامات امام تمرکز کنند و کمتر وارد روایتهای تاریخی شوند.
این کارشناس سینما و تلویزیون در بخش دیگری از سخنان خود تصریح کرد: بخش قابل توجهی از تولیدات هنری مرتبط با امام رضا (ع) مدیون حمایتهای نهادهایی مانند بنیاد بینالمللی امام رضا (ع) و حوزه هنری است. این حمایتها از نظر تامین مالی و مشاوره مذهبی موثر بوده، اما گاهی خلاقیت مستقل هنرمندان را کمرنگ کرده است. تعادل میان حفظ خطوط قرمز و دادن آزادی عمل به کارگردان و نویسنده، شرط اصلی خلق آثار ماندگار است.
آذین در پاسخ به اینکه چرا هنوز یک اثر جهانی و فراگیر درباره امام رضا (ع) ساخته نشده گفت: بخشی از مشکل به استانداردهای فنی برمیگردد. برای رقابت با تولیدات بزرگ نیاز به بودجههای بالا، بازیگران مطرح و تکنولوژی پیشرفته تصویربرداری است که کمتر در اختیار پروژههای دینی قرار میگیرد. از سوی دیگر مشکل فیلمنامهنویسی حرفهای است؛ هنوز نتوانستهایم شخصیت امام رضا (ع) را در قالب روایتی جذاب و در عین حال عمیق برای مخاطب جهانی بازتعریف کنیم.
وی در پایان تاکید کرد: با وجود تمام کاستیها، هر فیلم و سریالی که درباره امام رضا (ع) ساخته میشود یک قدم رو به جلو است. اشتباه بزرگتر از ساخت اثری ناقص، توقف کامل تولید به دلیل ترس از نقص است. نسل جوان امروز اگر تصویری هنرمندانه و باورپذیر از امام رضا (ع) نبیند، ممکن است به سمت روایتهای تحریفشده برود. بنابراین تولید این آثار با وجود دشواریها، ضرورتی انکارناپذیر است.
انتهای پیام
نظر شما